........

mercoledì 24 aprile 2013

Ka miliarda vjet















KA MILIARDA VJET

Ka miliarda vjet që shpërthen
bomba me hidrogjen e diellit.

Në hapësirën inkandeshente
vërtitemi – grimca
të këtij shpërthimi.

Ekzistenca jonë
është ky shpërthim.


lunedì 22 aprile 2013

Gjahtarët e peshkut















GJAHTARËT E PESHKUT

Duke kaluar n’udhëkryqe fenerësh,
nga gjiri i natës një motobarkë
mbërriti n’ujërat e kaltëra të mëngjesit.
Dëgjohen  zëra të përgjumur
që mpleksen me rrjetat e qullurra,
zhurmë zinxhirash,
spiranca që humbet poshtë ujërave
dhe çapet e rënda të pashkatarëve në mol.

Kapidani është i pari i tyre.
Sa herë që shfaqen mbi hone ujore,
zëri i kapidanit i trashë, i ngjirur,
në zemër u hedh spirancën e shpresës.

Të sigurt atëherë tërheqin rrjetat,
tërheqin humnerat e shkallmuara nga stuhia.
Çajnë përmes yjeve të gremisura mbi ujëra,
udhëkryqeve të fenerëve, buzë stuhive
të mbushur me peshq.

Tani peshkatarët,  të mbështjellë nga era e peshkut,
e dallgëve dhe e kaltërsisë, ecin drejt shtëpive
duke hedhur këmbët në bulevardin e qytetit,
si në bordin e një anieje vigane.

Në deje u zien një këngë e ashpër,
një këngë e egër për detin dhe pagjumësinë.

domenica 21 aprile 2013

Gjëagjezë






















GJËAGJEZË

Ai s’u afrohet debateve,
nuk rreshtohet me asnjë palë.

Vetëm në mbarim të betejave shfaqet
si ata që plaçkisin kufomat e të vrarëve.

Ai i gëzohet vetëm tymit të oxhakut të vet.

Kur e gjykojnë,
varni tim vëlla, thotë,
se mua më merren mendtë.

mercoledì 17 aprile 2013

Ditë gushti në Gjirokastër






















DITË GUSHTI NË GJIROKASTËR 


Provo të shkelësh në kalldrëmin e errët
të Qafës së Pazarit, ku çdo plloçkë
është si një furnelë elektrike,
e ndezur në piskun e vapës.

Kalldrëmet, trotuaret, shkallët,
çatitë, oxhaqet, çesmat, harqet,
stolat, kështjella atje sipër, të gjitha, të gjtha
prej guri të ndezur gëlqeror, janë,
si një kamin përvëlues,
pronë e një dielli të pamëshirshëm.

Një avull i nxehtë drite të vesh sytë
te ky peizazh i humnertë kadarean me një arkitekturë
 abstrakte e të hirtë,
me oxhaqet e heshtur sipër rrasave të çative atje poshtë
si gjymtyrët e dimrit që s’i hyjnë më në punë askujt.

E ndërsa mendon se je mbi korracën e gurtë të një
                                                                      përbindëshi,
ndien lëngun e jetës, të freskët e gjallërues,
brenda komoditetit të odave,
si në një kabinë kozmike
gati për të udhëtuar  në një planet dhe kohë tjetër.

Letër nga Amerika poetit Agim Mato






















LETËR NGA AMERIKA POETIT AGIM MATO

XHEMAL HASANI

Isha i bindur, djalosh, se nje ditë do ti ngrije përseri velat e poezisë, sepse unë e di çfarë bluan ti në atë kokën tënde, teksa baret hera heres  i vetëm buzëdetit. Vetëm atëhere ti shkon në tespiqet e poezisë ata margaritarët e vegjël që gjen në rërën e detit Jon. Shetitjet  anës detit kanë qenë “arma“ dhe privilegji yt i vetëm në atë kohë, se  s’doje t’i trazoje miqtë e tu me ëndrrat e tua kundër rrymës,  sepse që kur ishe i ri, edhe njëherë që i këndove me shpirtin tënd rinor Sarandës dhe Jugut të bardhë, ata e hodhën në karton  atë libërth të vogël, që unë e ruajta në bibliotekën time gjithë kohën.
Bukur poeti Agim Mato,  miku im …
I lexova librat e tu më të fundit dhe më duket se jam edhe unë atje në ato mendime dhe rrjeshta që bëjnë fjalë për të njëjtin qytet ku ne lindëm dhe u rritëm, për të njëtin det, anëdet dhe funddet, ku ne u zhytëm që të vegjël. Ndryshimi është se ti i ngatërron aq bukur ndjesitë nga ky ambient, në forma të çuditëshme si në një kaleidoskop dhe që formojnë poezinë tënde “paksa rrëmujë në dukje“, ndërsa unë i them thjeshtë, me fjalët e zemrës sime ato që ndjej kur shikoj atë gji, atë det dhe kur shkoj në Qafën e Botës. Edhe dallgët e detit, duken paksa rrëmujë po të jesh afër tyre, kur përplasen në muret e bulevardit dhe në shkëmbenjtë rreth e rrotull, por nga larg, kur sheh fushën e gjerë të detit, ndjehet harmonia dhe rregulli se si ato ndjekin njera tjetrën dhe në përplasje formojnë atë zhurmë që është melodia e perjetshme e frymëmarrjes tokë – det. Kështu ngjet edhe me poezinë tënde.
Ok, poeti Agim Mato. Jam shumë dakort se të takon “me dhe pa tapi” kujtimi i nënës që e përmend në një poezi. Të njëjtën gjë përjetoj edhe me kujtimin e nënës sime dhe më duket se bashkëudhëton me mua në çdo hap të jetës. Kujtoj fshatin ku ajo ka lindur dhe përlotem, kujtoj Qafën e Botës atje në Konispol dhe prapë përlotem. Fati dhe koha e vështirë e viteve të luftës së parë botërore e shkulën nga vendlindja e saj dhe e hodhën në Konispol, ku kaloi rininë. Por me të vajtur atje, gripi i tmerrshëm i asaj kohe (vitet 1917-1918) i morën nënën, vëllanë dhe një motër, që prehen në Qafën e Botës. Kësisoj, kjo qafë ka qenë për mua  një toponim kozmik, si qafa e gjithë Botës,  tej së cilës fillonte një humnerë që të çonte në hapësirat e pafund të universit. Në verën e vitit 1958 kam qenë me  pushime ne Konispol, tek ky fshat i dardhave dhe bajameve në ca miq tanë. Dhe më takonte të shkonim për ujë  në fushën e Vasilikoit. Unë, i hypur mbi gomar, mbahesha fort se mos bija në…Qafën e Botës…që siç thashë, e mendoja si një humnerë kozmike.  Ashtu e ke vizatuar edhe ti. Të njëjtin përfytyrim mbajta për vite e vite me rradhë për atë vend të shenjtë dhe jam inatosur para ca vitesh të shkuara, kur një gazetar, në raportimet që bënte për ATSH, i referohesh kësaj Qafe me emërtimin “Mavromat”, siç e quajnë në shtetin matanë.  Mbaj mend se vetëm dy ose tre herë në jetë kam reaguar kaq ashpër për gjëra që s’më pëlqejnë. Nejse.
Poema jote ma bën më të afërt kohën kur, ndoshta, në të njëjtat vite, kemi bredhur lagjeve të Konispolit dhe kemi shkuar në vende që ti i përmend me aq dashuri dhe realizëm. Kjo ka qenë një nga të fshehtat e mia te kahershme dhe të falënderoj që e perjetësove në vargje Qafën e Botës. Në fëmijërinë tënde, në ndjesitë e tua jam edhe unë.
Në shtatorin që shkoi, më takoi të kaloja përsëri në Qafën e Botës por kësaj radhe s’kisha më frikë se bija në humnerë, përkundrazi, një  fushë magnetike më tërhiqte drejt vendlindjes së nënës sime, që është një fshat i bukur me ishuj përkarshi, midis Igumenicës dhe Pargës. Në atë kohë quhej Volë ose Myrto dhe sot e quajnë Sivota. Ishte një ëndërr që unë e realizova në të gjallë. I ulur atje në bregun e detit, hodha në letër gjithë çfarë ndjeva në ato momente. Prekja një botë të ndaluar, të mohuar, një botë  si në ëndërr që ishte matanë Qafës së Botës. Tani ndjesia ime për të u bë reale dhe unë e “ kaperceva “  pra, Qafën e Botës…


lunedì 15 aprile 2013

Home



HOME

Nga shpellat e akullta të Marsit
dalin qiklopët e verbuar nga Uliksët e tokës.
Ulërijnë, qëllojnë kuturu,
duke vërvitur meteorë të panumërt zemërimi,
andej nga vijnë zërat e qenieve të panjohura.
Shkëmbinjtë i zënë rrugën anijes së tyre kozmike
duke shkelur nënvete dhjetra syresh.

Brigjet e Kashtës së Kumtrit
mbajnë erë leshterikësh
dhe në plazhet e Saturnit
një ëndërr vret veten.

Hëna pengohet në udhëkryq
dhe përtyp lesh yjesh të kripur.

Qiell, hiqe thikën ku vezullojnë yjet në net kasapanash,
tiran me aureolën e rreme të kaltërsisë,
me vërtitjen marramendëse të galaktikave,
me erërat  diellore që përflakin hapësirat
dhe lenë kokallat e supershteteve
në mëshirën e vetëtimave.

Toka, si një varrezë gjigante kozmike
lëshon një duhmë kundërmuese kontinentesh.

Mbi detet e egërsuar të krizës pëlcasin orë e çast tajfunet
                                                                                e çmimeve.
sinjalet “SOS” përshkojnë kaosin.
Shtete me emblema të mëdha,
Titanikë me katartet e rrafshuara
enden pa torua nëpër  mjegull, prapa së cilës i përgjojnë
                                        ajzbergë të frikshëm, të panjohur. 

domenica 14 aprile 2013

Qafa e Botës









Dajua, me gunën e dhirtë si një krep, kundërmonte sherebel. Ne ishim një tufë fëmijësh rrotull tij. Na pa të gjithëve me radhë. Pastaj u përkul, sikur të ishte në vathë, përfshiu me një dorë këmbët e mia dhe i tha nënës: “I ka të holla kërcinjtë. Lermë ta marr tani që këputen qingjat...”



1.

U ndava me detin. Tani do të jetoja atje lart buzë  udhës
 së reve,
                                                       buzë greminave të qiellit
në shtëpitë e fisit tim me shkallët e gdhendura
në shkëmb,
me magjet pellazgjike prej guri
dhe yllësitë e bajameve që mbushin me dritë kopshtet e
        kujtesës.

Nuk do të më zgjuanin më dallgët
duke u përplasur
në brigjet e mëngjeseve të mia. Nuk do t’i shihja më
                 pulëbardhat
                          që klithnin mbrëmjeve rrotull farit të gjiut
                                                                       duke  shpleksur
                                            fillin e hapësirave të pafundme.

2.

Brrrrrr turfullonin kuajt duke u ngjitur në të përpjetën
dhe ajri kumbonte  nga tringëllimi i zileve  si jehona e
                                                                             një kristali,
duke përshkuar gjithë qenien time  që mbushej pas çdo
                                                             mali  me male të rinj,
                           ashtu si pas çdo dallge me dallgë të reja.
Nga të gjitha anët dheu më pëshpëriste me mijëra zëra
dhe shpirtin e ndieja tek vinte si brumi në magje.

Avulli i tokave të kthyera mbushte hapësirat
si një thimjam i vërtet njerëzor.

Pranë çdo porte nëpër sofate rrinin plakat,
duke tjerrur rezet e fundit të diellit.

Dëgjohej muzgu që fishkëllinte
dhe mblidhte bagëtitë
me shkopinjtë e gjatë të hijeve.

Një lumë blegërimash, pluhuri
dhe afshi të ngrohtë
përmbyste sokakët.

Pastaj nata binte si një velenxë mbi shpinat e kuajve të
                                                                                     lodhur.

3.

Nënëmadhja qeveriste shtëpinë si perëndia mbrojtëse e
      fisit
me fytyrën që i  ngjante një vazoje antike prej balte.

Nga çibuku i saj ngrihej tymi i miteve të lashta.
           
Si ishte ngjitur ashtu rreptësia
gjer tek gardhi i vetullave që mbulonte puset e syve të
                                                                  saj të  frikshëm?
Dridheshim kur na kalonte pranë
me renë e errët të çitjaneve të saj
dhe me tufën e çelsave
si një tufë vetëtimash
në brezin e gjerë prej lëkure kau.

E dinim se me njërin prej tyre
ishte kyçur sënduku i rëndë
që dremiste në qoshe të odës,
duke përhapur një erë ftoi dhe misteri.

Askush nuk guxonte t’i afrohej.
Në çdo hap që të hidhnim
do të ndienim kërkëllitjen e drynit të zi
si hungërimën e një qeni.

4.

Tani që lumi po jepte shpirt
urat u ngjanin samarëve të braktisur.

Nuk dëgjohej më troku i hazdisur i pranverës
përmes kopshteve dhe shpirtrave tanë
të përmbytur nga lulet dhe ëndrrat.

Ne gërmonim në shtratin e tharë
për të gjetur fillin e këputur të blerimit.

Atje, zalli që dukej si i larë me finjë
përvëlonte nën këmbët tona,
sikur ta kishte flakur dikush
nga kamini i diellit.

Bëheshin llogaritë netëve
buzë orbitës së lëmit
ku vërtitej jeta.

Nën strehët e Kashtës  së Kumtrit
na zinte gjumi
të shurdhuar nga cinxujt e yjeve
dhe drapri i ëndrrave tona
fëshfërinte
në arat e pakorrura të diellit.

5.

Nënëmadhen pata pyetur: “Ç’është ujku?”
dhe ajo:  “Operativi  i pyjeve” më pat thënë.
           
“Po operativi?” e pyeta sërish
dhe nënëmadhja:
“Ujku i njerëzve” m’u përgjegj.

6.

Në mbrëmjen e përmbytur me mjegull erdhi dajua
dhe vari në manin e oborrit
lëkurën e një deleje të coptuar nga ujku,
lëkurën e një deleje me leshin paqësor
ku pati kaluar tmerri
si rrufeja në barin e një lëndine.

Tani nuk ishte vetëm përrallë e treguar netëve buzë
 vatrës
me simbolin e së keqes që i avitej tinëzisht pafajësisë,
me moralin e papajtueshmërisë
dhe vigjilencën.

Nuk ishte më përrallë.
Manteli i tragjedive lëkundej në manin e oborrit
dhe qingji i vetmuar blegërinte monologun e dhimbjes
     së tij.

7.

Aviteshin mjegullat duke gëlltitur në barkun e tyre
shtëpitë me gjithë oxhaqe, kalimtarët,
kopështet si limane  ku direkët e pemëve fundoseshin
  pa zhurmë,
stanet, të mbjellat
e deri te telat me gjemba
në kufirin absurd aty pranë.                                             

Aviteshin, aviteshin.
           
Dhe unë vija veshin të dëgjoja prapa mjegullave
hapat e panjohur
të ujqërve dhe operativëve,
të dëgjoja kuisjen
dhe kërcëllitjen e dhëmbëve të tyre.

Kurrë s’i kisha parë këto qenie të mjegullave dhe të natës.
Kush do të ishte preja e tyre?
Në cilin man do të varej lëkura e saj e përgjakur?

Retë ngecnin në telat me gjëmba të klonit, atje, te
 Qafa e Botës.
Koha ngecej. Zilet elektrike tringëllinin
dhe një breshëri automatikësh vinin në panik
tufën e  yjeve që kapërxente me ngut kufirin.

8.

Shpella e Kërshmoit binte erë plehu e misteri.
Dajua strehonte në të delet, si në një banesë të  frikshme
        qikllopësh.
”Ehehehej” thërrisnim
dhe zërin tonë e përsëriste shpella,
të shumëfishuar në thellësi të saj,
duke e përplasur në prehistori.
Njeriu i lashtë kishte vizatuar në mure shenjat e tij.
Këtu Medauri ilir mprihte armët
dhe Pani i Madh i vinte mysafir.

Tej ngrihej Çuka e Ajtoit si një kon i ngushtë.
Jeta kishte mërguar nga portat, nga qemeret e saj
dhe një heshtje gurësh  mollokë
mbretëronte në tërë Kaoninë.

Jashtë shpellës, dajua  varte kërrabën
në bishtin e  Harushës së Madhe,
trazonte qumështin në kazanët e nxirë,
dhe shtëllunga avujsh të bardhë shpërndanin në ajër një
      aromë hëne.

Pastaj kumbisej tek nata dhe zbonte me një  longar
 vetminë  e staneve,
gjersa na mbylleshin sytë
me një vathë blegërimash në shpirt,
pranë një kupe të drunjtë
me përsheshin e pambaruar të yjeve.
Në cep të gjumit tonë,
regëtinin ishuj të largët,
drita të largëta
jetë  të largëta,
të panjohura.

9.

Po një ditë, një kompas i madh
u duk prapa ledheve
dhe me një trok të hazdisur
filloi të maste të mbjellat, shtëpitë,
të maste hijet, oborret, mullarët, shkallët, oxhaqet.
Hipte dhe zbriste silueta e tij te Rrëza e Buarit,
te Qafa e Stismave, në Orlë, çante mes për mes
barin e ëmbël të Lumbardhës, gulçonte në Përroin e
   Botëkuqes,
dilte në Bregun e Dufeqeve, bënte piruetë te Hunda e
                                                                                 Purriut
dhe hidhte vallen e tij makabre
nëpër sheshe e kalldrëme. Kokë më kokë
u numëruan delet, qingjat, kecërit e përrallave e dhitë,
u numëruan  kuajt e mëzat, ullinjtë, bajamet, fiqtë.

Vetëm ujqërit, kunadhet e dhelprat
ngelën jashtë deftereve të kooperativës.

10.

Në odën atje lart dëgjoja bulurimën e demave, dridhjen
         e trarëve,
krakëllimën e dhogave të dyshemesë  
sikur shtëpia të qëndronte mbi shpinat e tyre.

Të mbyllur në katoqin e errët ishin si ca shpirtra që
 kishin në dorë fatin tonë.
Tundej shtëpia nga sherri i tyre i pakuptimtë,
tundeshin rropullitë e dheut
dhe unë kisha frikë se mos rrëshqisnim
deri poshtë në Moskofil,
deri poshtë te fusha e Vasilikoit.

Mos ndoshta  gjithë dheu i rëndë
po rrëshqiste nga shpinat e  buajve të legjendës
e po gremisej në hapësirat e gjithësisë?

11.

Erdhi vjeshta.

Në oborrin e shkretuar filluan të mbinin gjëagjëzat.

Nënëmadhja dergjej në shtratin shekullor
dhe çelsat nuk shkrepëtinin më në brezin prej lëkure,
çibuku i plasaritur nga zjarret e moteve
nuk tymonte më.

Me zor arrinte të dridhte një cigare
dhe të dhjetë gishtat e saj
ishin si dhjetë plaka
që vishnin me qefin një të vdekur.

Vetëm gjarpri i shtëpisë
mblidhej kulaç
dhe i bënte shoqëri
që poshtë krevatit të saj,
ndërsa portreti i tij prej guri përhapte një heshtje të
        rëndë
          mbi  portën e madhe të oborrit.

Hija e një kompasi rrëshqiste
mbi shikimin e saj të humbur
që shterej dita ditës.

Nënëmadhja bëhej gati
për ikjen pa kthim.

Vinin gra, shumë gra. Flisnin  nën zë.
“Të flamosurit”, pëshpërisnin, “ditëshkurtërit”!
Pëshpërima tragjike e grave, rrotull verbimit të saj
ishte si namatisja e një korri të largët në tempujt e Çukës
            së Ajtojt,
për të dëbuar nga shikimhumbura
hijen shteruese të dritës.
Në mes të asaj pëshpërime
ndjeva  zërin e nënës sime.
Si kishte mbërritur papritur nga qyteti me lotët që
               rridhnin mbi bukurinë e saj?
Si e  mbajta klithmën e habisë
dhe prita si një burrë i rritur
të më përshëndeste
kur të më vinte radha?

Mbi çatinë tonë gulçonin retë duke tërhequr pas qerren
                                                        e rëndë të bubullimave.
Shihja zogjtë që iknin dhe në vend të tyre,
nën strehët e gurta të shtëpive,
ngrinin foletë e tyre vetëtimat.
Shiu rrëshqiste mbi tjegullat e gjëagjëzave,
ku njëqind motra i hedhin ujë
njera - tjetrës për të larë duart.

12.

Ditë më pas shpirti i nënëmadhes
fluturoi tej stismave të shtëpive, tej ullinjve
dhe u ul mbi Çukën e Ajtojit.

Gjarpri mbrojtës kishte rrëshqitur heshturazi
për t’u ngjitur edhe ai tek tempujt.

13.

Lumi kishte ardhur dhe me brirët e vet u binte
 këmbarëve të urave.

Te sheshi i Pazarit, nën rrapin e madh,
që shkundullonte nga era,
prisnim korierën për t’u rikthyer atje poshtë te deti.
Ç’ donin të më thoshnin pëllëmbët e gjetheve që binin
     e më rrihnin lehtë në shpatulla?

  të mos ngashërehesha,
bëja sikur s’e shihja Qafën e Botës,
bëja sikur s’i shihja fiqtë e detit shurdhëmemec
e të heshtur te pllaja përballë,
bëja sikur s’e shihja çatinë  hijerëndë të fisit
që hepehej
atje larg e më përshëndeste.
                                     
Ishte mosha kur atdheu im i hidhur rritej me orë brënda
                                                                                        meje.


Limjon - Sarandë, 1981 – 2011








venerdì 12 aprile 2013

Sa pak vjersha dashurie























SA PAK VJERSHA DASHURIE

Sa pak vjersha dashurie kam bërë
në moshën time më të bukur,
megjithëse i mbushur prej tyre isha
si deti që me ujë është mbushur!